Mua nhà đất ở Việt Nam thường đi kèm cảm giác mơ hồ về giá, hoài nghi về lịch sử căn nhà và lo sợ những rủi ro ngầm. Ở Nhật thì ngược lại, tôi được "rảnh cái đầu".

Sự an tâm đó đến từ minh bạch thông tin gần như tuyệt đối. Mọi dữ liệu bất động sản đều được lưu trữ đầy đủ và chi tiết trong hệ thống công khai. Đọc hồ sơ, tôi biết được giá mua lần đầu, lịch sử sang tay, lãi lỗ từng chặng, các lần cho thuê, thậm chí cả những "vết sẹo" quá khứ nếu có. Luật quy định môi giới phải chủ động thông báo mọi thông tin bất lợi. Nếu che giấu, họ có thể bị tước giấy phép, còn công ty môi giới chịu chế tài rất nặng.

Vì thế, đã vài lần khi tôi hỏi về một căn có giá thấp hơn mặt bằng chung, câu trả lời đầu tiên rất thẳng thắn: "Căn này rẻ vì từng có người tự tử 30 năm trước", hay "Tòa nhà này có tầng từng là văn phòng của các băng nhóm xã hội đen". Nếu tôi thấy phù hợp thì mới trao đổi tiếp. Còn đa phần, khi hỏi "có vấn đề gì không" mà câu trả lời là không thì tôi có thể an tâm luôn.

Minh bạch thông tin, dưới sự bảo hộ của pháp luật, cho phép người mua quyết định tỉnh táo thay vì đánh cược mù mờ. Đó là điều tôi luôn mong mỏi thấy ở thị trường Việt Nam, nơi mỗi giao dịch nhà ở thường gắn với cả gia sản đời người.

Việc Chính phủ triển khai mã định danh điện tử cho bất động sản từ 1/3/2026 chính là bước chuyển căn bản: từ quản lý bằng hồ sơ rời rạc sang quản lý bằng danh tính số. Mỗi bất động sản sẽ có một "chứng minh thư" gắn với nó suốt vòng đời, dù đổi chủ bao nhiêu lần, không bị rơi rớt trong giấy tờ chồng chất như hiện nay.

Logic này giống căn cước công dân gắn chip, nhưng phức tạp hơn nhiều vì gắn với đất đai, quy hoạch và những lợi ích xã hội chồng lớp. Đây là một cú đột phá về tư duy quản trị chứ không chỉ nâng cấp kỹ thuật.

Nghị định 357/2025/NĐ-CP đặt nền tảng pháp lý cho bước đi đó với một nguyên tắc rõ ràng: đất đai là gốc. Mã định danh thửa đất đứng đầu, sau đó mới đến dự án và công trình. Cách tiếp cận này khẳng định bất động sản trước hết là một thực thể pháp lý gắn với quyền sử dụng đất, không chỉ là hàng hóa lưu thông.

Việc định danh mở ra nhiều lợi ích thiết thực. Với đất đai, nó là công cụ làm sạch bản đồ pháp lý, đưa những "vùng mờ" kéo dài nhiều năm như đất bỏ hoang, không rõ sở hữu hay sử dụng sai mục đích ra ánh sáng dữ liệu. Với căn hộ, nó ngăn chặn tình trạng "nhân bản" pháp lý, đảm bảo mỗi tài sản chỉ tồn tại duy nhất một lần trên hệ thống, với trạng thái giao dịch và thế chấp được ghi nhận xuyên suốt. Nhà nước nhờ đó kiểm soát sớm hơn, chuyển từ quản lý phản ứng sang quản lý phòng ngừa, giảm thiểu những cú sốc chính sách về sau.

Khi bất động sản được đưa vào cùng một không gian dữ liệu, những thành quả chính sách sâu hơn bắt đầu lộ diện. Khi Nhà nước biết chính xác ai sở hữu bao nhiêu bất động sản và ở đâu, các chính sách thuế lũy tiến nhằm hạn chế đầu cơ, bình ổn thị trường sẽ dễ triển khai, và phòng chống tham nhũng có thêm cơ sở.

Minh bạch dữ liệu cũng giúp giảm mạnh chi phí giao dịch và thời gian xử lý, thu hẹp bất cân xứng thông tin. Người mua bớt dò dẫm, người bán mất lợi thế mập mờ, thị trường phản ứng sát hơn với cung cầu thực. Ngân hàng có thể định giá tài sản thế chấp chính xác hơn, giúp bất động sản kết nối với thị trường vốn thay vì mắc kẹt trong những tập hồ sơ câm lặng.

Từ đó, một không gian mới mở ra cho các doanh nghiệp công nghệ bất động sản (proptech). Các mô hình định giá tự động, quản lý tài sản hay phân tích rủi ro chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu đầu vào đủ tin cậy. Mã định danh không phải lời hứa công nghệ, mà là điều kiện cần để AI, dữ liệu lớn hay blockchain phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, khi quyền lực số gia tăng, rủi ro cũng không thể xem nhẹ. Rủi ro lớn nhất là sai lệch dữ liệu. Một lỗi nhỏ khi đã gắn vào mã định danh và lan sang hệ thống thuế hay tín dụng có thể gây hệ quả nghiêm trọng cho người dân, nhất là những tài sản gắn bó lâu dài với cả gia đình. Vì vậy, cơ chế đính chính, khiếu nại và cập nhật phải được thiết kế như phần lõi, chứ không phải phần phụ của hệ thống.

Các rủi ro vận hành cũng hiện hữu. Sự cố kỹ thuật hay lỗi hệ thống có thể làm đình trệ cả chuỗi giao dịch, thế chấp và công chứng. Rủi ro an ninh dữ liệu càng không thể xem nhẹ, từ rò rỉ thông tin cá nhân và tài sản đến tấn công mạng hay khai thác trái phép. Người dân và doanh nghiệp chỉ chấp nhận "lộ diện" trong không gian dữ liệu khi họ tin rằng thông tin được bảo mật, sử dụng đúng mục đích và chịu sự giám sát chặt chẽ. Điều này đòi hỏi Việt Nam một khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân đủ mạnh, học hỏi các chuẩn mực quốc tế như GDPR của châu Âu.

Thách thức khác nằm ở thể chế. Chủ trương liên thông dữ liệu là rõ ràng, nhưng trên thực tế, mỗi cơ quan vẫn có xu hướng giữ một "vương quốc dữ liệu" với lợi ích riêng, chia sẻ cầm chừng hoặc mang tính hình thức. Nếu tư duy "dữ liệu ngành tôi" không được hóa giải, nguy cơ liên thông nửa vời và sai lệch khi khớp nối các hệ thống dẫn tới mâu thuẫn và tắc nghẽn thủ tục là nhãn tiền, với cái giá phải trả không hề rẻ.

Để mã định danh không trở thành một lớp số hóa hình thức, ba ưu tiên cần được xác lập sớm. Trước hết là một đầu mối liên ngành đủ quyền lực để làm sạch dữ liệu. Giai đoạn đến tháng 3/2026 mang tính quyết định, bởi nếu dữ liệu đầu vào đã nhiễu, toàn bộ hệ thống sẽ dựng trên nền móng lệch, khó có cơ sửa sai.

Tiếp đó là thiết kế cơ chế "công lý dữ liệu" nhanh và thực chất. Người dân cần có quyền sửa lỗi dễ dàng, thậm chí dễ hơn cả khi lỗi xảy ra. Một nút "Báo sai" trên ứng dụng định danh, với cam kết xử lý trong thời hạn rõ ràng thí dụ 48 giờ, hiệu quả hơn nhiều so với quy trình khiếu nại qua nhiều cấp. Nếu lỗi thuộc về cơ quan nhà nước, trách nhiệm bồi thường phải được đặt ra, thay vì đẩy gánh nặng chứng minh cho người dân.

Cuối cùng là công khai tiến độ và chất lượng dữ liệu theo địa phương. Minh bạch hệ thống chính là cách bền vững nhất để xây dựng niềm tin. Khi các địa phương học hỏi lẫn nhau và người dân có quyền giám sát, áp lực cải cách sẽ đến từ cả trong lẫn ngoài bộ máy, tạo ra vòng phản hồi lành mạnh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại mô hình hoàn hảo, nhưng có những bài học lặp lại đủ rõ để không thể bỏ qua. Estonia bắt đầu số hóa đăng ký đất đai từ đầu thập niên 1990, kết nối dữ liệu đất đai với dân cư, thuế và tư pháp trong một kiến trúc chính phủ điện tử toàn diện và mẫu mực. Khi coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu được đầu tư và bảo trì liên tục, hệ thống này giúp thời gian xử lý rút từ vài tháng xuống vài ngày, chi phí giảm mạnh và mức độ minh bạch tăng rõ rệt.

Singapore triển khai hệ thống INLIS tích hợp sâu, cho phép tra cứu qua một đầu mối. Ngay cả với quy mô nhỏ và hạ tầng công nghệ cao, nước này vẫn mất nhiều năm để làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu lịch sử. Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục đối mặt dữ liệu phân mảnh và nhà bỏ hoang, trong đó Nhật Bản đặc biệt chịu sức ép về tài sản vô thừa kế.

Ở Ấn Độ, các chương trình số hóa quy mô lớn từng buộc một số bang phải tạm dừng khi dữ liệu thiếu đồng bộ, cho thấy không thể đi tắt khâu làm sạch dữ liệu. Bài học chung không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy coi dữ liệu là hạ tầng thể chế, cùng cam kết chính trị dài hạn và nguồn lực đủ lớn cho giai đoạn khó nhất.

Nghị định 357 là một cuộc cải cách thể chế dựa trên dữ liệu.

Nếu làm tốt, mã định danh có thể trở thành viên gạch nền cho nhà nước số và một thị trường nhà đất minh bạch hơn. Người mua nhà bắt đầu từ dữ liệu thay vì linh cảm, từ hồ sơ rõ ràng thay vì những câu hỏi treo lơ lửng. Cảm giác an tâm trong giao dịch lớn nhất đời người không còn là đặc quyền của các thị trường phát triển.

Còn nếu làm nửa vời, mã định danh chỉ là lớp mã số phủ lên những bất cập cũ, thậm chí khiến sự bất an tinh vi hơn dưới vỏ bọc công nghệ. Ranh giới giữa hai con đường không nằm ở kỹ thuật, mà ở tư duy dữ liệu và năng lực kỹ trị từ trung ương tới địa phương.

Sau cùng, cải cách này chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trả lại cho người đi tìm tổ ấm một quyền rất giản dị: được an tâm khi biết rõ mình đang mua cái gì, trong toàn bộ vòng đời của nó, không phải qua cảm tính mà bằng dữ liệu khách quan và đáng tin cậy.

Nguồn: vnexpress - Tô Kiên

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 357 về xây dựng, quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Theo Nghị định, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản được xây dựng, quản lý thống nhất từ trung ương đến địa phương. Bộ Xây dựng là đơn vị xây dựng, quản lý, sử dụng hệ thống trên toàn quốc. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm thu thập, cập nhật, cũng như khai thác cơ sở dữ liệu.

Mã định danh điện tử cho sản phẩm bất động sản là chuỗi ký tự số và chữ, tối đa 40 ký tự. Mã này được cấp riêng cho mỗi căn nhà (chung cư hoặc riêng lẻ) và bất động sản trong công trình xây dựng. Việc cấp mã định danh riêng cho từng sản phẩm giúp tăng minh bạch, quản lý giao dịch và phòng ngừa các rủi ro pháp lý.

Cấu trúc của mã định danh điện tử cho các sản phẩm bất động sản sẽ gồm: mã định danh thửa đất - mã thông tin dự án, công trình - định danh địa điểm (nếu có) - loại sản phẩm bất động sản.

Ngoài sản phẩm bất động sản, Chính phủ cũng quy định về mã định danh cho từng đơn vị quản lý vận hành nhà chung cư, chứng chỉ hành nghề môi giới địa ốc hay cá nhân được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở.

Hệ thống cơ sở dữ liệu nhà và thị trường bất động sản phải có đầy đủ thông tin dự án, gồm tổng mức đầu tư, quy mô sử dụng đất, tiến độ, cũng như một số văn bản pháp lý.

Đồng thời, cơ sở dữ liệu bất động sản sẽ có thống kê giá mua bán (triệu đồng một m2), tổng giá trị giao dịch hay bất động sản tồn kho... Ngoài ra, hệ thống này cũng có dữ liệu về giao dịch qua công chứng và thông tin về hợp đồng mua bán bất động sản. Trong đó, các hợp đồng gồm mã định danh của bất động sản và cá nhân/tổ chức giao dịch, thời gian ký kết, hình thức giao dịch (mua bán, thuê, nhận chuyển nhượng...).

Hệ thống do Bộ Xây dựng quản lý còn có thông tin về sở hữu nhà ở của tổ chức, cá nhân như loại hình nhà, địa chỉ, diện tích, số lượng; thời hạn và hình thức sở hữu; tình trạng pháp lý...

Các bộ, ngành khác được yêu cầu chia sẻ, kết nối, cung cấp thông tin trên hệ thống, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm chia sẻ dữ liệu về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, mã định danh thửa đất.

Bộ Tài chính cần cung cấp các thông tin về thuế với hoạt động chuyển nhượng bất động sản. Ngân hàng Nhà nước chia sẻ kết quả về tín dụng trong lĩnh vực này như dư nợ với đầu tư, kinh doanh bất động sản, số dư bảo lãnh nhà ở hình thành trong tương lai.

                                                                                                    Nguồn: vnexpress

Áp dụng bảng giá đất lần đầu

Từ 1/1, hệ thống bảng giá đất lần đầu theo Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, thay thế cho bảng giá ban hành theo Luật Đất đai 2013 (gia hạn đến 31/12/2025). Bảng giá lần đầu được xây dựng theo loại, vị trí, khu vực đất với nguyên tắc thị trường và được sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Từ cuối năm ngoái, liên tiếp các địa phương công bố bảng giá đất mới với xu hướng tăng như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa... Tại Thủ đô, giá đất ở biến động mạnh tại một số xã ngoại thành như Đông Anh, Hoài Đức, Đan Phượng, An Khánh, dao động 24-26%. Tương tự, bảng giá đất lần đầu của TP HCM áp dụng đầu năm sau tăng hầu hết ở các khu vực, song không đồng đều, Bình Dương cũ tăng cao nhất, có nơi gấp 8 lần mức hiện hành.

Theo các chuyên gia, bảng giá mới tiệm cận giá thị trường giúp tăng tính minh bạch cho thị trường, hạn chế tình trạng "hai giá" kéo dài nhiều năm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy công tác giải phóng mặt bằng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia lưu ý mức điều chỉnh tăng mạnh ở một số khu vực sẽ kéo chi phí tài chính liên quan đến đất leo thang, gồm tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp phát triển dự án và người mua nhà ở thực.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho rằng chi phí đầu tư leo thang kéo giá thành sản phẩm tiếp tục tăng theo, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường. Ông nhấn mạnh việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Giảm 70% tiền chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư

Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai mới cho phép giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư từ đầu năm 2026. Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp.

Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Chính sách mới được đánh giá là "phao cứu sinh" cho hộ gia đình có nhu cầu tách thửa, xây nhà. Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, nhìn nhận quy định gắn mức ưu đãi tiền sử dụng đất (30%, 50%) với hạn mức giao đất ở tại địa phương góp phần bảo vệ đúng nhóm cần được hỗ trợ, và ngăn chặn tình trạng "gom" đất nông nghiệp rồi chuyển mục đích hàng loạt để hưởng chênh lệch.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý việc giảm tiền chuyển đổi khá hẹp, chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân tính trên một thửa đất, và gắn với hạn mức giao đất ở tại địa phương. Do đó, trường hợp hộ gia đình có nhiều con, cần chia tách đất để ổn định chỗ ở lâu dài vẫn có thể gặp khó khăn, bởi số lần được giảm giới hạn.

Bổ sung 3 trường hợp thu hồi đất

Từ 1/1, Quốc hội chốt thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội. Thứ nhất là thu hồi đất để thực hiện dự án khu thương mại tự do hay trong trung tâm tài chính quốc tế.

Thứ hai là trường hợp chủ đầu tư đã đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% người có đất. HĐND cấp tỉnh sẽ xem xét, thông qua việc thu hồi phần đất còn lại để giao cho chủ đầu tư. Cuối cùng, trường hợp Nhà nước thu hồi để tạo quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT, cho thuê đất, tiếp tục sản xuất kinh doanh.

Ông Phạm Thanh Tuấn đánh giá quy định mới giúp tăng tính khả thi cho những dự án thương mại quy mô lớn vốn phải thỏa thuận với nhiều hộ dân nhờ cơ chế hỗ trợ khi đạt mức đồng thuận cao. Chính sách này góp phần tháo gỡ vướng mắc với dự án theo mô hình xây dựng - chuyển giao (BT) và doanh nghiệp cần bố trí lại đất để duy trì hoạt động khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, ông Tuấn lưu ý cơ quan quản lý cần tăng cường minh bạch quản lý đất đai, kiểm soát chặt rủi ro lạm dụng chính sách.

Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp thêm 5 năm

Nghị quyết kéo dài thời gian miễn thuế đất nông nghiệp cũng có hiệu lực từ 1/1. Hộ gia đình, cá nhân và tổ chức trực tiếp sử dụng đất để sản xuất nông nghiệp sẽ được miễn thuế đất này tới hết 2030, tức thêm 5 năm. Việc này để đảm bảo an ninh lương thực, tăng cạnh tranh của Việt Nam.

Trường hợp Nhà nước giao đất nhưng tổ chức, cá nhân không trực tiếp sử dụng và cho đơn vị khác thuê lại để sản xuất nông nghiệp, họ phải nộp 100% thuế đất nông nghiệp trong thời gian Nhà nước chưa thu hồi đất.

Theo Bộ Tài chính, việc miễn thuế đất nông nghiệp sẽ khuyến khích tập trung đất đai để sản xuất quy mô lớn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại hóa. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ nông dân mà còn là chiến lược dài hơi nhằm phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

                                                                                                 Nguồn: vnexpress.net

Theo quyết định 29, áp dụng từ ngày 1/1/2026 của UBND TP HCM, chính quyền cấp xã được giao thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng với nhà ở riêng lẻ cấp III, IV. Các công trình từ cấp II trở lên vẫn do cơ quan chuyên môn cấp thành phố xem xét.

Với các dự án chỉ gồm công trình cấp III, IV nhưng nằm trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên, xã hoặc phường có diện tích đất xây dựng chiếm tỷ lệ lớn hơn sẽ thực hiện việc cấp phép.

Cơ quan cấp phép được sử dụng con dấu của đơn vị mình, đồng thời chịu trách nhiệm điều chỉnh, gia hạn, cấp lại hoặc thu hồi giấy phép do mình cấp. Trường hợp giấy phép được cấp không đúng quy định nhưng không được xử lý, UBND TP HCM sẽ trực tiếp xem xét việc thu hồi.